Đình Xàm

Posted on 08/08/2018
CategoryĐình
Rating
0.0

(cần bổ sung thêm thông tin bản đồ)

Hòa Bình là tỉnh có ít di tích loại Đình, Đền, Miếu – Đình Xàm xã Phú Lai, Huyện Yên Thủy, Tỉnh Hòa Bình thờ thành hoàng là người bản địa, còn lưu giữ được 11 bản sắc phong (sớm nhất cuối thế kỷ XVIII  muộn nhất vào năm 1925). Những yếu tố trên có thể coi đình Xàm là một di sản văn hóa quý giá giữa vùng Mường cổ của Hòa Bình.

Cũng như nhiều ngôi Đình khác ở Hòa Bình, Đình Xàm đã bị chiến tranh tàn phá những năm 50 của thế kỷ XX, nhưng những dấu tích còn lại như nền Đình cũ được vây quanh bằng những viên đá xanh, các chân tảng bằng đá xanh có hình khối chứng tỏ ngôi Đình này rất lớn.

Theo các tài liệu hán nôm, và các cụ cao tuổi cho biết Đình được xây dựng vào năm Thiệu Trị thứ 5 (1845). Đình thờ thành hoàng là nhân thần, người địa phương tên tục là Bùi Văn Khú (Đô Khú) cùng vợ là Thiên tinh công chúa. Tương truyền: Bùi Văn Khú sinh vào đầu thế kỷ XVIII, ở xóm Xàm, xã Phú Lai, huyện Yên Thủy. Được bẩm thụ tư chất thông minh, khỏe mạnh lớn lên gặp lúc vận nước nguy nan, thù trong giặc ngoài liên miên. Vào khoảng năm 1750, tham gia quân đội lập được nhiều công lớn. Khi đất nước bình yên, thù trong giặc ngoài đã tạm dẹp, ông được vua ban áo gấm, vàng bạc và gả công chúa cho. Lúc đó nhà vua có hai nàng công chúa xinh đẹp, hai chị em đều đã đến tuổi cập kê. Nhà vua có ý gả cô chị cho ông, nhưng nàng chê quê ông cách trở, nên từ chối ông, chỉ cô em là ưng ý. Ngày rước vợ về quê công chúa chị cũng đưa tiễn em về nhà chồng. Được chứng kiến cảnh sắc quê hương em rể thanh bình, trù phú, sơn thủy hữu tình, người và muôn vật vui hoà. Nàng sinh lòng oán tiếc, song đám cưới trên đường trở về Kinh, nàng đã gieo mình xuống suối Uổm (suối con gái) để tự vẫn. Lạ thay ở khúc suối này tự mọc lên rất nhiều những tảng đá có hình thù kì dị, khiến cho dòng nước khi chảy qua chỗ này như thét, như gào khóc than cho một kiếp hồng nhan sớm tàn phai. Cũng từ câu chuyện này, mà về sau nhân dân 3 xóm: Xàm, Đình, Rò có tục chị gái không đưa em gái về nhà chồng và tục đó tồn tại cho tới tận ngày nay.

Sau khi được Nhà vua gả công chúa làm vợ, ông được phong tước lộc, cắt đất cho cai quản một vùng Mường thuộc 3 xóm: Xàm, Đình, Rò ngày nay và tặng chiếc trống đồng để làm hiệu lệnh. Năm 1998, một gia đình ở xóm Xàm đào đất làm móng nhà đã tìm thấy chiếc trống. Hiện nay, chiếc Trống đang được bảo quản tại Bảo tàng tỉnh Hoà Bình.

Khi 2 vợ chồng ông mất, được nhân dân khu vực mai táng tại khu vực gò Mè, thuộc xóm Xàm. Hiện hai ngôi mộ này vẫn còn, nhân dân quanh vùng vẫn thường lui tới hương khói. Để tưởng nhớ công trạng của ông với quê hương đất nước nhân dân  đã lập Đình thờ để thờ phụng và cũng là nơi lưu giữ những kỷ vật của ông. Đô Khú trở thành vị vua tinh thần của cả khu vực, tiếp tục được các đời vua phong sắc. Trong đó có một lá cờ thêu 8 chữ vàng “Đô Khú Đại vương Thượng đẳng tối linh”.

Đình Xàm hiện còn lưu giữ 11 bản sắc phong sắc sớm nhất năm Cảnh Hưng thứ 14 (1783) đến nay đây là bản sắc phong sớm nhất của tỉnh Hòa Bình, sắc muộn nhất vào năm Khải Định thứ 9 (1924) Nội dung các bản sắc như sau:

Năm Cảnh Hưng thứ 14 (1783), tháng 7 ngày 26 sắc rằng: Sắc phong thành hoàng Đô Khú Đại vương cùng công chúa Thiên Tinh. Núi sông ví như thần của sông biển, danh thơm tiêu biểu khác thường. Tính lương thiện, nhân từ vốn bẩm sinh từ nơi nhị khí đức độ, tài năng siệu việt ngang với sự hiển đạt uy danh của bách thần. Sự truyền ghi đó đã được soi tỏ, huống nữa việc khen tặng đâu có quá lời để nối truyền mãi vua tiến phong.

Vương vị đặt nơi chính điện, lễ lạt long trọng được phong tặng cho Thụy Hiệu hay tặng 3 mỹ tự “Thông Đô Thiên thành hoàng” và sắc phong cho công chúa Thiên Tinh “Thiên Tinh Uyển mỵ công chúa”…

Năm Thiệu Trị thứ 6 (ngày 24 tháng 11 năm 1846), nhân cha là Minh Mệnh tròn 50 tuổi là phúc lớn của thiên hạ, theo ân điển đó ban bảo chiếu lễ long đăng trật gia tặng “Bảo an chính trực chi thần”. Ân chuẩn cho xã Phú Lai, huyện Phụng Hoá thờ cúng. Cùng năm đó vào ngày 26 tháng 12 vua Thiệu Trị lại ban thêm “Bảo an chính trực hựu thiện chi thần”.

Đến năm Tự Đức thứ 3 (1849) ngày 26 tháng 11 lại ban thêm hai mỹ tự “Bảo an chính trực hựu thiện đôn ngưng chi thần”.

Năm Tự Đức thứ 31 (24/11/1879), nhân dịp nhà vua mừng tuổi 50  phong “Bảo an chính trực hựu thiện đôn ngưng thành hoàng chi thần”.

Năm Đồng Khánh thứ 2 (1/7/1886) giữ nguyên mỹ tự cũ, sắc thêm “Dực Bảo Trung hưng chi thần”.

Năm Duy Tân thứ 3 (11/8/1909) sắc ban “Dực Bảo Trung Hưng thành hoàng chi thần”. Cũng năm này 11/8/1909, nhân dịp Duy Tân nguyên niên làm lễ lớn tấn quang sắc cho công chúa Thiên Tinh “Uyển Mỵ Dực Bảo Trung hưng Thiên Tinh công chúa chi thần”.

Năm Khải Định thứ 9 ngày 25 tháng 7 năm 1924, nhân dịp nhà vua 40 tuổi theo ân điển đó ban bảo chiếu sắc “Bảo an chính trực hựu thiện đôn ngưng Dực Bảo trung hưng Đô Khú thành hoàng tôn thần”. Cũng ngày 25/7/1924, vua Khải Định tặng thêm cho công chúa Thiên Tinh mỹ tự “Dực Bảo trung hưng Thiên tinh công chúa tôn thần”. Tặng thêm “Trai tĩnh trung đẳng thần”.

Nhằm tri ân những người có công hộ quốc cứu dân, đáp ứng nguyện vọng của nhân dân trong và ngoài khu vực. Được sự nhất trí của Ủy ban nhân dân tỉnh Hòa Bình sáng ngày 07 tháng 12 năm 2010, huyện Yên Thủy cho tiến hành khởi công xây dựng, tu bổ, tôn tạo phục dựng lại ngôi Đình trên địa điểm cũ. Với nguồn kinh phí đầu tư của Nhà nước được phê duyệt gần 11,4 tỷ đồng. Theo thiết kế, Đình mới được xây hình trên cơ sở kiến trúc và kết cấu của ngôi đình xưa, Đình hình chữ Đinh gồm nhà hậu cung và nhà Đình, 2 hạng mục này có tổng diện tích 230m2, nhà thủ từ diện tích 27,6 m2 và có tường bao xung quanh Đình.

Đình không chỉ là nơi thờ phụng thành hoàng, vị thần của Làng mà còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa gắn bó với một cộng đồng cư dân mang đặc trưng văn minh lúa nước Việt Nam. Văn hóa Đình thuộc văn hóa dân gian là nét đẹp văn hóa, là di sản quý của dân tộc rất cần đuợc gìn giữ và phát huy. Việc xây dựng tu bổ tôn tạo di tích Đình Xàm đã đáp ứng đuợc nguyện vọng của nhân dân, góp phần bảo tồn gìn giữ vốn di sản văn hóa quý gía của dân tộc.

(Nguồn: hoabinh.gov.vn)

(cần bổ sung thêm thông tin bản đồ)

Hòa Bình là tỉnh có ít di tích loại Đình, Đền, Miếu – Đình Xàm xã Phú Lai, Huyện Yên Thủy, Tỉnh Hòa Bình thờ thành hoàng là người bản địa, còn lưu giữ được 11 bản sắc phong (sớm nhất cuối thế kỷ XVIII  muộn nhất vào năm 1925). Những yếu tố trên có thể coi đình Xàm là một di sản văn hóa quý giá giữa vùng Mường cổ của Hòa Bình.

Cũng như nhiều ngôi Đình khác ở Hòa Bình, Đình Xàm đã bị chiến tranh tàn phá những năm 50 của thế kỷ XX, nhưng những dấu tích còn lại như nền Đình cũ được vây quanh bằng những viên đá xanh, các chân tảng bằng đá xanh có hình khối chứng tỏ ngôi Đình này rất lớn.

Theo các tài liệu hán nôm, và các cụ cao tuổi cho biết Đình được xây dựng vào năm Thiệu Trị thứ 5 (1845). Đình thờ thành hoàng là nhân thần, người địa phương tên tục là Bùi Văn Khú (Đô Khú) cùng vợ là Thiên tinh công chúa. Tương truyền: Bùi Văn Khú sinh vào đầu thế kỷ XVIII, ở xóm Xàm, xã Phú Lai, huyện Yên Thủy. Được bẩm thụ tư chất thông minh, khỏe mạnh lớn lên gặp lúc vận nước nguy nan, thù trong giặc ngoài liên miên. Vào khoảng năm 1750, tham gia quân đội lập được nhiều công lớn. Khi đất nước bình yên, thù trong giặc ngoài đã tạm dẹp, ông được vua ban áo gấm, vàng bạc và gả công chúa cho. Lúc đó nhà vua có hai nàng công chúa xinh đẹp, hai chị em đều đã đến tuổi cập kê. Nhà vua có ý gả cô chị cho ông, nhưng nàng chê quê ông cách trở, nên từ chối ông, chỉ cô em là ưng ý. Ngày rước vợ về quê công chúa chị cũng đưa tiễn em về nhà chồng. Được chứng kiến cảnh sắc quê hương em rể thanh bình, trù phú, sơn thủy hữu tình, người và muôn vật vui hoà. Nàng sinh lòng oán tiếc, song đám cưới trên đường trở về Kinh, nàng đã gieo mình xuống suối Uổm (suối con gái) để tự vẫn. Lạ thay ở khúc suối này tự mọc lên rất nhiều những tảng đá có hình thù kì dị, khiến cho dòng nước khi chảy qua chỗ này như thét, như gào khóc than cho một kiếp hồng nhan sớm tàn phai. Cũng từ câu chuyện này, mà về sau nhân dân 3 xóm: Xàm, Đình, Rò có tục chị gái không đưa em gái về nhà chồng và tục đó tồn tại cho tới tận ngày nay.

Sau khi được Nhà vua gả công chúa làm vợ, ông được phong tước lộc, cắt đất cho cai quản một vùng Mường thuộc 3 xóm: Xàm, Đình, Rò ngày nay và tặng chiếc trống đồng để làm hiệu lệnh. Năm 1998, một gia đình ở xóm Xàm đào đất làm móng nhà đã tìm thấy chiếc trống. Hiện nay, chiếc Trống đang được bảo quản tại Bảo tàng tỉnh Hoà Bình.

Khi 2 vợ chồng ông mất, được nhân dân khu vực mai táng tại khu vực gò Mè, thuộc xóm Xàm. Hiện hai ngôi mộ này vẫn còn, nhân dân quanh vùng vẫn thường lui tới hương khói. Để tưởng nhớ công trạng của ông với quê hương đất nước nhân dân  đã lập Đình thờ để thờ phụng và cũng là nơi lưu giữ những kỷ vật của ông. Đô Khú trở thành vị vua tinh thần của cả khu vực, tiếp tục được các đời vua phong sắc. Trong đó có một lá cờ thêu 8 chữ vàng “Đô Khú Đại vương Thượng đẳng tối linh”.

Đình Xàm hiện còn lưu giữ 11 bản sắc phong sắc sớm nhất năm Cảnh Hưng thứ 14 (1783) đến nay đây là bản sắc phong sớm nhất của tỉnh Hòa Bình, sắc muộn nhất vào năm Khải Định thứ 9 (1924) Nội dung các bản sắc như sau:

Năm Cảnh Hưng thứ 14 (1783), tháng 7 ngày 26 sắc rằng: Sắc phong thành hoàng Đô Khú Đại vương cùng công chúa Thiên Tinh. Núi sông ví như thần của sông biển, danh thơm tiêu biểu khác thường. Tính lương thiện, nhân từ vốn bẩm sinh từ nơi nhị khí đức độ, tài năng siệu việt ngang với sự hiển đạt uy danh của bách thần. Sự truyền ghi đó đã được soi tỏ, huống nữa việc khen tặng đâu có quá lời để nối truyền mãi vua tiến phong.

Vương vị đặt nơi chính điện, lễ lạt long trọng được phong tặng cho Thụy Hiệu hay tặng 3 mỹ tự “Thông Đô Thiên thành hoàng” và sắc phong cho công chúa Thiên Tinh “Thiên Tinh Uyển mỵ công chúa”…

Năm Thiệu Trị thứ 6 (ngày 24 tháng 11 năm 1846), nhân cha là Minh Mệnh tròn 50 tuổi là phúc lớn của thiên hạ, theo ân điển đó ban bảo chiếu lễ long đăng trật gia tặng “Bảo an chính trực chi thần”. Ân chuẩn cho xã Phú Lai, huyện Phụng Hoá thờ cúng. Cùng năm đó vào ngày 26 tháng 12 vua Thiệu Trị lại ban thêm “Bảo an chính trực hựu thiện chi thần”.

Đến năm Tự Đức thứ 3 (1849) ngày 26 tháng 11 lại ban thêm hai mỹ tự “Bảo an chính trực hựu thiện đôn ngưng chi thần”.

Năm Tự Đức thứ 31 (24/11/1879), nhân dịp nhà vua mừng tuổi 50  phong “Bảo an chính trực hựu thiện đôn ngưng thành hoàng chi thần”.

Năm Đồng Khánh thứ 2 (1/7/1886) giữ nguyên mỹ tự cũ, sắc thêm “Dực Bảo Trung hưng chi thần”.

Năm Duy Tân thứ 3 (11/8/1909) sắc ban “Dực Bảo Trung Hưng thành hoàng chi thần”. Cũng năm này 11/8/1909, nhân dịp Duy Tân nguyên niên làm lễ lớn tấn quang sắc cho công chúa Thiên Tinh “Uyển Mỵ Dực Bảo Trung hưng Thiên Tinh công chúa chi thần”.

Năm Khải Định thứ 9 ngày 25 tháng 7 năm 1924, nhân dịp nhà vua 40 tuổi theo ân điển đó ban bảo chiếu sắc “Bảo an chính trực hựu thiện đôn ngưng Dực Bảo trung hưng Đô Khú thành hoàng tôn thần”. Cũng ngày 25/7/1924, vua Khải Định tặng thêm cho công chúa Thiên Tinh mỹ tự “Dực Bảo trung hưng Thiên tinh công chúa tôn thần”. Tặng thêm “Trai tĩnh trung đẳng thần”.

Nhằm tri ân những người có công hộ quốc cứu dân, đáp ứng nguyện vọng của nhân dân trong và ngoài khu vực. Được sự nhất trí của Ủy ban nhân dân tỉnh Hòa Bình sáng ngày 07 tháng 12 năm 2010, huyện Yên Thủy cho tiến hành khởi công xây dựng, tu bổ, tôn tạo phục dựng lại ngôi Đình trên địa điểm cũ. Với nguồn kinh phí đầu tư của Nhà nước được phê duyệt gần 11,4 tỷ đồng. Theo thiết kế, Đình mới được xây hình trên cơ sở kiến trúc và kết cấu của ngôi đình xưa, Đình hình chữ Đinh gồm nhà hậu cung và nhà Đình, 2 hạng mục này có tổng diện tích 230m2, nhà thủ từ diện tích 27,6 m2 và có tường bao xung quanh Đình.

Đình không chỉ là nơi thờ phụng thành hoàng, vị thần của Làng mà còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa gắn bó với một cộng đồng cư dân mang đặc trưng văn minh lúa nước Việt Nam. Văn hóa Đình thuộc văn hóa dân gian là nét đẹp văn hóa, là di sản quý của dân tộc rất cần đuợc gìn giữ và phát huy. Việc xây dựng tu bổ tôn tạo di tích Đình Xàm đã đáp ứng đuợc nguyện vọng của nhân dân, góp phần bảo tồn gìn giữ vốn di sản văn hóa quý gía của dân tộc.

(Nguồn: hoabinh.gov.vn)

Read more

    Write a Review

    Click to rate

    Cùng tham gia nào ?

    Mỗi địa danh tưởng chừng như rất bình thường bạn thấy mỗi ngày, sẽ tuyệt biết bao khi chia sẻ thông tin về chúng cho những người bạn phương xa khám phá

    Claim it now!

    Địa điểm gần đây

    Xem thêm

    Vườn Quốc Gia Cúc Phương

    0.0

    Location: Vườn Quốc Gia Cúc Phương, Nho Quan, Ninh Bình, Việt NamPhone: +84 229 3848 018
    Website: http://www.cucphuongnationalpark.com/
    Distance: 6.88 km

    Đình Xàm

    0.0

    Location: Phú Lai, huyện Yên Thuỷ, tỉnh Hòa Bình, VietnamDistance: 0 km

    Claim This Listing

    Yêu cầu quyền biên tập viên để lưu trữ những nơi bạn đã khám phá. Bạn sẽ có quyền truy cập vào bảng điều khiển danh sách, nơi bạn có thể tải lên ảnh, thay đổi nội dung danh sách và nhiều hơn nữa.